ابوالفضل محمد بېهقي د افغانستان لوى مورخ

ابوالفضل محمد بیهقي د اسلامي دورې له سترو تاریخ‌لیکونکو څخه دی، خو هغه “د افغانستان لوی مورخ” په رسمي ډول نه ګڼل کېږي؛ بلکې هغه د غزنوي دورې او د اسلامي تاریخ یو له مهمو مؤرخانو څخه شمېرل کېږي. لنډیز: بیهقي په پنځلسمه پېړۍ (11مه میلادي پېړۍ) کې ژوند کاوه او د غزنوي دربار د اداري چارو له کارکوونکو څخه و. د هغه تر ټولو مهم اثر «تاریخ بیهقي» دی چې د غزنویانو د دورې سیاسي، اداري او ټولنیز حالت په ډېر تفصیل او ادبي ښکلا بیانوي. دا کتاب نه یوازې تاریخي ارزښت لري، بلکې د فارسي نثر له شاهکارونو څخه هم ګڼل کېږي، ځکه ژبه یې روانه، دقیق او هنري ده. بیهقي د پېښو د بیان پر مهال د حقیقت، انصاف او دقت هڅه کړې ده، چې دا د هغه د تاریخ لیکنې ځانګړتیا ده. په ټوله کې، بیهقي د اسلامي تاریخ یو ستر مورخ او ادیب دی چې د غزنوي دورې د تاریخ د مستند کولو له امله ډېر ارزښت لري، خو د “افغانستان لوی مورخ” لقب په علمي ډول ځانګړی او رسمي نه دی، بلکې د ستاینې په توګه کارېږي.